Daha sonra AD Pantomim teatrına gedib “Pantomim Buketi”-ni izlədim və bu sənətə vurğunluğum daha da dərinləşdi.Ən əsası mehriban ortam, və kiçik salon, Əlini uzatsan aktyorlara toxunacaq qədər yaxın səhnə. Bütün oyunlar özünəməxsus həzz verir izləyiciyə, məsələn kor qız haqqında olan bir səhnə bəlkə də, adi bir sevgi hekayəsidir. Amma oğlanın kədəri, hüznü baxışlarında ustalıqla əks etdirməsi, qadının dərin bir həsrətlə əllərini onun saçlarında gəzdirməsi mudhiş zövq verirdi mənə.  Bir sözlə Peşəkarlıq və sənət bir arada olanda heyranlıq qaçılmazdır.

I can flay, but I want his wings,

My angel Gabriel……

                Salam, Gabriel, necə olduğunu soruşmayacam, deyirdin ki, sən həmişə yaxşı olursan. Amma mən… Mən heç yaxşı deyiləm. Bilirsən, hərdən adamın elə dərdi olur ki, onu özündən də gizlədir. Ağlaya da bilmir elə hey fikir çəkir. Hə,Gabriel, tutmadın dostunun əlindən, bax indi onu dərd aparır.Əslində  yalan deyirdin, həmişə yaxşı olmadığını bilirəm.

          Məsafələr uzaqlığı ifadə etmir, mən sənin yanında idim hər zaman. Sən kədərlənəndə ağlayırdım. Qəhqəhələrini eşidəndə də gözlərim yaşarırdı, sevincdən. Yağış yağanda hüzünlü seluetin canlanır pəncərənin qarşısında. Baxışlarım donub qalır gözlərində.

          Bakı kiçik şəhərdi dedilər, amma biz səninlə heç qarşılaşmadıq. Təsadüflər bizim tərəfimizdə olmadı, daha doğrusu mənim tərəfimdə… Ah lənətə gəlmiş cəsarətim tükənmək üzrədir! Məktubun hansı sətirlərdə kəsiləcəyini bilmirəm. Yalnızlıq qorxulu deyil,Gabriel, ən dəhşətlisi insanların arasında özünü tənha hiss etməkdir.Saxta təbəssümlər rəqs edir səssizliyimlə, belə getsə mən bir gün fikirdən öləcəm. Havalar da yavaş-yavaş soyuyur bəlkə elə bu qış gedəcəm… Səndən ayrlılmaq istərdim uzaq Sorrento sahillərində, köhnə bir terrasda. Mən ağlayardım sənsə təsəlli verərdin, sonra isə çıxıb gedərdin. Fonda çoşqun dalğalar, royalda lirika. Pavarotti “caruso”-da oxuduğu kimi. Yəqin, Pavarotti bu şedevri ifa edəndə bilirdi ki, dünyanın bir nöqtəsində biri onu hər gün dinləyəcək. Amma sən, Gabriel…sən heç vaxt bilmədin ki, sənin bu zavallı dostun əslində səni…

Bu roman əsasında çəkilmiş filmə yəqin ki, hər kəs baxıb, baxmayanlar da Kvazimodadan xəbərsiz deyildirlər  məncə. Elə mən də filmdən sonra heç vaxt romanı oxumaq fikrinə düşməmişdim çünki, film olduqca zəif ekranlaşdırılıb. Amma bu yaxınlarda bir dostum əsəri mütləq oxumalı olduğumu dedi və əldə edib oxumağa başladım. Bəli utanc hissi ilə qeyd edirəmki Hüqonun bu əsrərəngiz romanını yenicə oxumuşam.

           Yazarı bu əsəri yazmağa ilhamlandıran qədim Notr Dam kilsəsinin divarına gotik stilində qazınan “bədbəxt tale” sözləri olub. Hüqonun ustalığı sayəsində qəhrəmanların hisslərinə dalıb onlarla birgə göz yaşı tökməmək əldə deyil. Elə onlarla birgə Esmeraldaya aşiq olma ehtimalı da var. Bir sözlə bu oxuduğum ən təsirli sevgi hekayəsidir. Kvazimodanin Esmeralda haqqinda xəyalları, onun üçün oxuduğu musiqi insanlıqdan tecrid olunmuş bu ecaib varlığın imkansız sevgisini  hüzünlü bir şəkildə ifadə edir.Keşişin günah mələyi hesab etdiyi qadına yalvarmağı, onun qarşısında diz çöküb ağlamağı əvəzzolunmaz səhnədirdir. Və gözlənilməz SON…

Papanın sülh göyərçini uçmadı, qələmim hüzünləndi və gözlərindən bu sətirlər damladı…

Sülh

İlk dəfə görmüşdüm onu

Ayaqlarını itirmiş fələstinli körpənin

Ümidsiz təbəssümündə…

Sonra başladım axtarmağa,

Dedilər döyüşdə yaralanıb,

Livan xarabalıqlarında qan itirir…

Beyruta çatmamış xəbər gəldi,

Suriyaya aparıblar dərisini soymağa

Sürünə-sürünə yetirdim özümü edama,

Gecikdim, qanlı meydanda özümü itirdim

Qarabağa yıxıldım..

Xocalının gözlərindən firar edən

Yaşların harayına oyandım…

Buludlar matəmə bürünmüşdü

Anladım

O ölmüşdü….

Amma hekayə burada bitmir. Bir gün İraqdakı amerikan əsgəri küçədə su satan uşaqla söhbət edir. Əsgər  7 yaşlı uşaqdan soruşur:

- Böyüyəndə nə olacaqsan, balaca?

Uşaq ikrah hissiylə əsgərin əlindəki silaha baxır və onun qulağına pıçıldayır:

- Dünyaya sülhü gətirən adama olacam…!

Əsgər gülümsəyərək deyir:

- Tələs , balaca… Dünyanın sənə ehtiyacı var!

P.S Yuxardakı ilk şeirimdir…

           Sevməkdən başqa əlindən bir şey gəlməyən İdiotun simasında Dostoyevskinin özünü qələmə aldığı onların bir çox ortaq xüsusiyyətlərindən bilinir.Qeyd edək ki, yazıçı özü də epilepsiya xəstəliyindən əziyyət çəkib.Knyazın xatirələri əslində Dostoyevskinin xatirələridir. Romanın bir hissəsində yazılan siyasi düşüncələrə görə Dostoyevski edam cəzasına məhkum olunmuş lakin güllələnmə zamanı qərar dəyişdirilmiş və dahi yazıçı sürgünə göndərilmişdir. Roman gözlənilməz və olduqca maraqlı və təsirli sujet xəttinə malikdir. Dostoyevskinin ilk böyük sevgi romanı olan “İdiot”u oxumağı şiddətlə tövsiyyə edirəm.

                                 

                                                    Hələ də etiqad azadlığını başa düşə bilməyənlərə…

                Hər şey uzun uzun illər bundan öncə Burunsuzun uzaq bir Çin mahalına ayaq basmasıyla başladı. Qəhrəmanımızın burnu hara gəldi soxulmaqdan yeyilib yoxa çıxmışdı. Elə bu səyahətində də dinc durmaq fikrində deyildi.  Sevmişdi burunsuz bu diyarı,  qıyıq gözlü qızlarını, insan qaynaşan küçələrini, əcaib nemətlər satılan bazarlarını sevmişdi. Amma Çin onu sevmədi.

                Burunsuz gəzməyində olsun sizə onun qarğalarından danışım. Bir neçə qarğa dost olmuşdu onunla. Burunsuz hara getsə onlar da arxasından gələrdilər, onun gözlənilməz  hərəkətlərinə bir film kimi tamaşa edərdilər.  Bir sözlə maraqlı gələrdi Burunsuz onlara.

            Nəisə vaxt qayğısızca keçirdi, Burunsuz tanımadığı küçələrdə döngələri hesablamadan hara gəldi gedir, hər şeylə maraqlanır, bir sözlə Şərqi kəşf edirdi. Bir dəfə də, o, qəsəbələrin birində dolaşarkən bir  buddistin heykəlin qabağında əyilib ibadət etdiyini gördü. Onun yanında da bir başqası demək olar ki, lap yerə sərilib dua edirdi. Onların havalandığını düşündü və kinayəli bir gülüşlə keçib getdi. Amma az keçmədiki buddizm məbədlərindən birinin qarşısında insanların kütləvi şəkildə  heykələ ibadət etdiklərinin şahidi oldu. Bax elə hadisələr də burdan canlandı. Qarğalar burunsuzun təəcübdən donmuş duruşunu işarə edib bunun tufandan öncə səssizlik olduğunu pıçıldaşırdılar. Və Burunsuz coşdu nə coşdu.

O, iyirmiyə yaxın buddistin qarşısına keçib yüksək səslə danışmağa başladı:

-          Bu nə deməkdir? ( ucadan qəhqəhə çəkdi) Siz öz əlinizlə düzəltdiyiniz heykələ sitayiş edirsiniz ?! Siz ağlınızı itirmiş olmalısınız. Bu daş parçasından arzularınızın gerçəkləşməsini istəyirsiniz, hələ üstəlik günahlarınızı bağışlamasını gözləyirsiniz.( bir uzun uzadı qəhqəhə daha ) Siz buna necə inana bilərsiniz ax?!……

O, coşqunluqla etirazını bildirərkən birdən buddistlərin heç  ona əhəmiyyət belə vermədiyinin fərqinə vardı. Və Gerçəkləri bağırdığını düşünən Burunsuz bu saymazlıqdan sonra səsini kəsdi. Qaşları düyünlənən buddistlər buna az da olsa sevindilər. Amma iş bununla bitmədi.  Onun yerində olmayan burnu daha möhkəm qaşınmağa başladı. Budur, dəhşətli hadisə baş verdi, qarğaların heyrətdən lələkləri biz-biz durmuşdu. Burunsuz bir göz qırpımında şalvarını çıxarmış və artıq Buddanın kəlləsində oturmuşdu. Vəziyyəti təssəvür edə bilirsinizsə yəqin ki, onun ifrazatının Buddanın başından aşağı hərəkətdə olduğunu da anladınız. O qışqırırdı:

-          Hə, görürsünüz murdarlayıram tanrınızı! Bəs hanı, o niyə tərpənmir?! ( tük ürpədən qəhqəhələr çəkirdi)

 Şərəfləri yerə çırpılmış buddistlər “ İlahi Budda eşqinə, o, nə edir?! “ deyə bağırarmaqda idi. Və gözlənilən oldu.

                Deyilənə görə əlləri qana batmış buddistlər Burunsuzun son harayıyla sarsılmışdılar. Onun son sözünü- “ Bu ölkədə azadlıq yoxdu?! “ – eşitdikdən sonra onların çiyinlərinə dərin kədər çökmüşdü.

Öz arşınlarıyla ölçsək bu cümlə burunsuzun bircə qram ağlı olmayan beynində hörümçəklərin at oynatdığına sübut idi. İnsanların etiqadını ələ Salıb onların ləyaqətlərini yıxıb sürüyən biri hansı azadlıqdan danışırdı görəsən?! Yəni o bu qədərmi axmaq imiş?! Beləliklə onlar bir başı boşu-dəlini etdiyi hərəkətə görə ittiham etmiş olurdular. Ah, bu lənət olası hörümçəklər niyə daha öncədən özlərini büruzə verməmişdilər?…

                Qarğalar da onun ölümünə özlərinə məxsus etiraz etmək məqsədilə öz ifrazatlarını buddistlərin inanclarına yaxmağa cəhd etdilər. Lakin, nöqtə boyda beyininləri bu acı xatirəni üçcə gün yadda saxlamaq qadirində idi. Daha sonra unudub getdilər və beləcə Burunsuzun son qırıntıları da dünyadan silindi…

Kafka bu məktubda atasının onun həyatına necə təsir etdiyindən danışır. Bu kitabda onun atasıyla olan munasibəti bütün çılpaqlığıyla əks olunub. Kitabı oxuyarkən yazıçının özünəməxsus tərzi oxucunu quyu kimi içinə çəkir. Atası Herman tez-tez uşaqlarına sahib olduğu həyatı necə çətinliklə qazandığını xatırladır. Kafka həmişə atasından səmimiyyət, dəstək gözləsə də belə hallarla çox seyrək və istisna zamanlarda qarşılaşırdı. Eyni zamanda atasının ailəsindən uzaqlaşanda, yəni başqalarının etrafında daha gülər üzlü və mehriban olması Kafkanın üzülməsinə səbəb olurdu.

Kafka nə etsə də hər zaman atasının qarşısında günahkar hesab olunurdu. Heyatı boyunca atasının bircə dəfə də ona əl qaldırmamasına baxmayaraq, məktubda qeyd edib ki, onun mənə bağırmağı, hirsindən üzünün qızarmağı döyülməkdən betər bir əzab idi. Atasıyla arasında sevgi əvəzinə dərin bir uçurumun mövcudluğu Kafkanın hər zaman utanc, bezginlik, gücsüzlük və günahkarlıq duyğularına qapılmasına səbəb olmuşdur və nəticədə o ətrafındaki bütün insanların özündən daha üstün olduğunu düşünürdü. Ətrafına qarşı güvənsizliyi özünə qarşı güvənsizliyə çevrilər və özündən başqa hər şeydən qorxmağa başlar.

Bir sözlə bu əsərdə Kafkanın atasına olan bütün düşüncələri, etirafları yazılıb. Amma məktubu neçə dəfə göndərsə də atasının əlinə keçməmiş geri götürmüşdür. Və Beləcə atası o məktubu heç vaxt oxumadı. Əsərin ən maraqlı məqamı isə sonda atasının verəcəyi cavabı  Kafkanın özünün yazması olub.

                               ….Cəsarət edə biləsən,

                                                           kölgəni də götürüb, arxana belə baxmadan

                                                                                                          çıxıb gedəsən….

          Hə, dostum, bir də saxta ölüm var, yalandan ölürsən , məsələn. Kiçik bir aldatmaca oyunu. Onlar sənin adın yazılan baş daşının altında bir səfili basdırarkən sən uzaq bir diyarda yeni həyatına başlamış olursan. Onlar sənin ölümünə inanmaqda çətinlik çəkərkən, sən ilk sətirlərini yazmaqda olursan, istinadsız səhifələrdə. “Onlar”- bədbəxtliyinin səbəbkarı kimi mühakimə etdiyin insanlar. “Onlar”- xoşbəxtliyinin səbəbkarı kimi borclu olduğunu düşündüyün insanlar.

İlk başda çətin olacaq sıfırdan başlamaq, amma sonra öyrəşəcəksən. Həyatın sənin əllərində olacaq, addımlarını sən yönəldəcəksən. Yeni dünyalara dalırsan, yeni sevgilərə sarılırsan. Azadlığın havasını çəkirsən ciyərlərinə, hesabsız verirsən qərarları. Heç kəsin bilmədiyi böyük bir sirrin olur. Yavaş-yavaş bütün daşlar yerinə yerləşir.Tam da şah əsərinə baxıb qürur duymağa başlamışkən, hüzünlü görkəmin səni ələ verir. Və biri deyir -  “ Gözlərində kədər var…”. O an dərin bir qəhər düyünlənir boğazında, içinə axan yaşlar duz basır gizlətdiyin yaraya. Ağrıdacaq, çox ağrıdacaq.

Sahildə gəzişirsən dalğın və susqun. Çiyinlərində ağır bir səssizliklə dalğaları seyr edirsən, üfüqlərdə azdırmaq istəyirsən tənhalığını. Nəhayət, bir payız gecəsi səmada dolmuş buludlara edirsən o dəhşətli etirafı – “ Darıxıram….”

….və ağlamaq üçün yağışı gözləyir taleyinə meydan oxumuş cəngavər

  Bir gün sahildə başsız qağayı görsən    

   bilki balıqlar inqilaba başlayıb…..

Hər kəsin kənarına yaxınlaşmağa qorxduğu bir uçurumu var. Ölümnən qaçmağa çalışdıq və qorxularımız sərhədlərə çevrildi. Içimizdən yalnız uçuruma yaxınlaşmağa cəsarət edənlər yaşamın əslində ölümün gözlərindəki valehedici ehtiras olduğunun fərqinə vardılar. Oysaki qorxularımıza sığınaraq yaşayan ölülərə dönüşürdük zaman keçdikcə. Və beləcə ölümün arsız qəhqəhələri qanadlarımızı yoldu, artıq uçmaq da imkansızdı zəifliyimizin sərhədlərindən. Cəsarətimizi həbs etdik barmaqlıqlar ardına, elə onu buraxanları da həbs etdik…

Yaşamı sərhədlərin ardında axtar. Bəlkədə Kvazimoda Esmeraldanin cansiz bədəninə sarılanda səndən daha xoşbəxt idi. İcazə ver kulək saçlarını dağıtsın. Yağış yağır? Onda gölməçələrin içindən keç , islanmaqdan həzz al. Ayaqların gözəldi deyirsən, onda ən qısa paltarları geyin, qoy sənə paxıllıq etsinlər. Birinə nifrət edirsən, onda keç qarşısına və bağıra-bağıra ürəyini boşalt, qoy sənə tərbiyyəsiz desinlər. Onu sevirsən onda heç gözləmədiyi bir anda dodaqlarına yapış, Ola bilsin bu iki saniyədən çox çəkməz, amma bir yerdən başlamaq lazımdı ya da bitirmək….. homoseksualsan və dəyişmək istəyirsən, əmin olki bu mümkün deyil. Olduğun kimi ol, hətta sərbəstliyinlə ətrafdakıları dəhşətə gətir. Hərdən “mavi” sözünü eşidəcəksən, bu da ağ-qara həyatına yeni rəng….Qorxularını carmıxa çək. Yenədə zamanı amansızlıqla qətlə yetirdiyinə görə bəraət qazana bilməzsən.Həyatı ömürlük sevməyə məhkumsan.Gecənin səhərə yaxın olan ən qaranlıq vaxtı küçədə gəzişmisən? O an zülmət səssizlik qulaqlarına pıçıldayacaq : “ Eyy, bu filmin baş qəhramanı SƏNsən…! “. Mən artıq yoruldum, ardını Şopendən dinlə…